نقدی بر نمایش کوریولانوس به کارگردانی حامد اصغرزاده

نویسنده: حامد اصغرزاده ،جواد ابراهیمی نژاد

کارگردان: حامد اصغرزاده

بازیگران: امیر شمس، فریدون عباسپور، منا شریفی، فاطمه احمدی، اسماعیل کمالی دهقان

قهرمان ضد توده

سمیرامیس بابایی

ماهنامه دنیای تصویر شماره279

کوریولانوس سرگذشت سردار افسانه ای رومی گایوس مارسیس کوریولانوس است که در قرن پنجم قبل از میلاد مسیح می زیست  . شکسپیر نمایشنامه ای از او به رشته تحریر در آورده که توسط علاالدین پازارگادی  ترجمه شده است (البته به تعدادی محدود) کوریولانوس با اکراه و به اصرار مردم حاکم رم می شود. او فردی است سرکش و عصیانگر که محافظه کاری نمی فهمد، از توده مردم متنفر است و نمی تواند خشم و نفرت خود را نسبت به آنها پنهان کند. او حاضر نمی شود درهای انبار گندم را به روی مردم بازکند و در نتیجه با خشم عمومی مواجه  و  از شهر رانده می شود . در صدد انتقام از مردم رم با نیرو  قدرتمندی باز می گردد. مردم دچار وحشت می شوند. اما مادر و همسر کوریولانوس او را با اصرار و التماس راضی می کنند که دست از جنگ بردارد .وی عاقبت قبول می کند اما به دست همان مردمی کشته می شود.

نمایش کوریولانوس اصغر زاده یک تئاتر تجربی است که بصورت پروژه- تمرین به اجرا در می آید . یک گروه تئاتری مشغول تمرین هستند و کارگردان گاه بی گاه اجرا را قطع و صحنه را تکرار می کند و یا به آن چیزی می افزاید و حتا راجع به مفهوم صحنه توضیح می دهد. مخاطب نیز به عنوان شاهد ماجرا در صحنه حضور دارد و بعضا مورد خطاب قرار می گیرد . نقش کوریولانوس به ترتیب بین بازیگران عوض می شود و حتا آن را دو نفری بازی می کنند . گروه نیز که همچون مخاطبین در حال کشف شخصیت و بن مایه اثر است، کم کم درکی از نمایشنامه پیدا می کند و در مورد آن اظهار نظر و انتقاد دارد. بازیگران  می توانند از اثر جدا شده استراحت کنند و دوباره داخل داستان حاضر شوند. اصغر زاده دست بازیگران را باز گذاشته است که در صورت لزوم بصورت بداهه نظر خود را بیان کنند یا مخاطبین را به حرف بگیرند. پس هر اجرا می تواند روند و نتیجه متفاوتی داشته باشد. اما نمایش را نمی توان تنها یک تجربه مشارکتی دانست . پرداخت شخصیت کوریولانوس نیز در نمایش قابل توجه است. او سلحشوری شجاع  است که مردم  در جنگ تنهایش گذاشته و با بزدلی پشت او خالی کرده اند. . حالا همین مردم از او می خواهند شاه رم شود . او می داند که آنها نه تنها قابل اعتماد نیستند بلکه  تنها قصدشان از رای دادن به او  و به شاهی رساندنش ادامه دادن بی عملی های خودشان است. آنها می خواهند یک نفر بیاید و کارها را برایشان انجام دهد. کوریولانوس مقاومت می کند . علاقه ندارد برای چنین موجوداتی حتا یک قدم بردارد .از نظر او بزدلی گناهی است نابخشودنی همپایه خیانت . کینه و خشم عمیق او از توده حاصل درک جامعه شناسانه مردمانش است. در نتیجه وقتی مردم گرسنه هستند به آنها آرد نمی دهد  مگر به قیمت گرسنگی هم که شده دست به شورش بزنند. از این جا به بعد مردم که به مناسب بر تخت نشینی اش قصد جشن گرفتن دارند او را خائن می خوانند و کوریولانوس را وامیدارند که به خیانت خود اعتراف کند تا اعدام نشود. در این جا نقش پادشاه را بازیگر زن عهده دار است. او مدام تکرار می کند که خائن نیست در طول روند کشدار و تحت فشاری که دیگر بازیگران(مردم) و مادر شاه ایجاد می کنند ، او کم کم اعتراف می کند که خائن است اما به خودش خیانت کرده است . کوریولانوس حکم جنگاوری و سرد اری را دارد که دیگر نمی خواهد برای مردمی بزدل و ترسو کاری انجام دهد و ترجیح می دهد «رم را به آتش بکشد تا هیچ از آن باقی نماند» اتفاقا این شاه نیست که ظالم است مردم هستند که چهره ای زشت دارند. از لحاظ مفهومی با شهر ی مواجه هستیم که مشتی انسان میان میایه در خود جای داده است آنها تنها به دنبال قهرمان یا قربانی هستند.کوریولانوس فردی است که دلش به حال گرسنگی مردم نمی سوزد. او ضد قهرمانی است انقلابی ، که به هیچ توافق و تسامحی با خائن ها  تن در نمیدهد؛ «من درِ سوله ها رو برای حرومزاده ها باز نمی کنم». او تا وقتی به این اصل پایبند می ماند مقتدر است و مرگش هنگامی رخ می دهد که از اهدافش عدول می کند . اصغر زاده نیز بیشتر نمایش خود  را به بخش جدال کوریولانوس با مردم اختصاص داده است. در نهایت هم این تمرین اجرا پایان نمی یاید و با دعوایی که بین بازیگران و کارگردان سر می گیرد و مخاطبین هم به قضاوت خوانده می شوند شکل نهایی پیدا نمی کند. نمایش اصغر زاده کار در خور توجه است که  با مشکلات بسیاری هم مواجه شده است، از لغو اجرا و بازبینی مجدد و اصلاحیه های ابلاغی گوناگون، تا ساعت نمایش بسیار نامناسب (ساعت چهار بعد از ظهر). اما به وجود همه این مصایب ،نمایشی  است که به چنگ و دندان با بازیگران تئاتری کاوش گر و زحمت کش روی پا خود ایستاده است تا کاری تامل برانگیز برای مخاطبین خود به نمایش بگذارد.